Projectaanvraag Taal-leesonderwijs.

1. AANVRAGEND BESTUUR

Bestuurscommissie Openbaar Primair Onderwijs Hoogeveen

Bestuur …….Neutraal Bijzonder Onderwijs Noordscheschut

Bestuursnummer CFI:

Bank:

Contactpersonen:

Arie-Leen van Schoonhoven obs Spectrum

Gerry Arts-Moerman obs Apollo

2. ACHTERGRONDINFORMATIE

De Bestuurscommissie Openbaar Primair Onderwijs Hoogeveen (BOPO) is sinds 2004 het bevoegd gezag van de openbare basisscholen in de gemeente Hoogeveen.

Er zijn 14 locaties met ongeveer 140 personeelsleden en rond 1500 leerlingen.

De scholen worden ondersteund door een stafbureau. De algemeen directeur heeft de eindverantwoordelijkheid. De bestuurscommissie bestuurt op hoofdlijnen. Door richtinggevende uitspraken en door het aangeven van beleidsprioriteiten is de bestuurscommissie betrokken bij de koers van het openbaar basisonderwijs in Hoogeveen. Bij het ontwikkelen van beleid staan de volgende kernwaarden centraal:

§ Optimale kansen voor de kinderen

§ Het kind staat centraal

§ Zorg voor elk kind

§ Open staan naar de samenleving

§ Een veilige leeromgeving

§ Het beste uit elk kind halen

§ Een zorgvuldige overdracht van kennis en vaardigheden

§ Leren en vormen is van gelijk belang

Het bestuur van de school voor Neutraal Bijzonder Onderwijs Noordscheschut is sinds 1936 het bevoegd gezag van 1 basisschool. Hier werken 5 leerkrachten aan het onderwijs voor 53 leerlingen.

Deze aanvraag richt zich op 10 locaties van BOPO Hoogeveen en Het Blokland in Noordscheschut.
Het gaat hierbij om de locaties met 50 % gewichtsleerlingen.

In totaal betreft het 805 leerlingen, waarvan 441 met een leerlinggewicht groter dan 0,25 (situatie per teldatum 1-10-2006).

Daarnaast wordt ook SBO De Kameleon in de pilot meegenomen (113 leerlingen).

3. DE BEGINSITUATIE

Het meerjarenbeleid van BOPO Hoogeveen is uitgewerkt in het Strategisch Beleidsplan 2007-2011. Op verschillende beleidsterreinen zijn doelstellingen en te behalen resultaten geformuleerd.

Bij het verder ontwikkelen van het onderwijs gaat het o.a. om de volgende thema’s:

- het verbreden van de leerlingenzorg om zowel achterstand als voorsprong goed te begeleiden;

- het bestrijden van vooral taalachterstanden;

- het zo vroeg mogelijk betrekken van ouders bij de school en het wel en wee van hun kind(eren);

- meewerken aan een sluitend netwerk (ook op het gebied van taal en lezen) voor signaleren, preventie en hulpverlening aan jeugdigen;

- de herijking van de leerlingenzorg: inhoud geven aan de zorgplicht van de school en het op elkaar afstemmen van het onderwijskansenbeleid, WSNS en de leerlinggebonden financiering.

4. DE ONTWIKKELING

Een deel van de leerlingen van onze scholen heeft te kampen met taal-en leesachterstanden. Dat belemmert hun optimale deelname aan het onderwijs, want achterstand op het terrein van lezen en taal (de basis van het leren) betekent ook moeite met het volgen van de andere schoolvakken. Vaak blijven lees- en taalachterstanden de leerlingen lang achtervolgen. Het bemoeilijkt op den duur volwaardig participeren in de samenleving en een kans op werk.

Het achterblijven van de leerprestaties wordt nog versterkt door enkele specifieke bevolkingskenmerken als een gemiddeld lager opleidingsniveau van ouders en de daarmee samenhangende taalvaardigheid die wordt overgedragen aan de kinderen.

Achterblijvende leerprestaties van leerlingen zijn voor een deel ook toe te schrijven aan de afstand school-thuis en aan het te lage verwachtingspatroon dat leerkrachten van de leerlingen hebben.

Dit alles maakt dat de onderwijsopbrengsten van de leerlingen in de basisscholen in Zuid-West-Drenthe/Hoogeveen achterblijven bij het landelijk niveau.

Veel van onze scholen hebben nu al aandacht voor deze problematiek van achterblijvende opbrengsten. Sommige scholen richten zich in dit kader met name op het versterken van het klassenmanagement. Projecten waar aan gewerkt wordt zijn: Kansplan-traject 2002-2005, Teamonderwijs op maat (TOM).

Alle betrokken scholen richten zich op specifieke projecten rond het taal- leesonderwijs: Begrijpend- en studerend lezen (Hoogeveense Aanpak) of specifieke talige projecten in de onderbouw van de basisschool en/of VVE- projecten. Hieronder valt ook de Schakelklas.

Daarnaast is er binnen het gemeentelijke onderwijsachterstanden beleid (gemeente Hoogeveen 2002-2006)aandacht besteed aan onderwijsverbetering.

Een samenhangend beleid rond de geschetste problematiek is nog niet aanwezig. De gezamenlijke besturen van de betrokken scholen in Hoogeveen willen de ontbrekende samenhang daarom graag aanbrengen door het uitvoeren van een breed opgezet taal/leesproject voor de scholen van deze Pilot en daarbij ook het thema ouderbetrokkenheid een plaats geven.

5. DE DOELSTELLING

De hoofddoelstelling van het project is het verbeteren van het niveau van het lees- en taalonderwijs van de leerlingen. We willen bereiken dat de onderwijsresultaten van de leerlingen voor Nederlandse taal / lezen tijdens de gehele schoolperiode verbeteren en ten minste op het niveau liggen dat op grond van de kenmerken van de leerlingenpopulatie mag worden verwacht.

Het vernieuwende van het taal/leesproject is dat gekozen wordt voor een integrale aanpak door het opleiden van schoolgebonden taal/leesspecialisten Hierdoor wordt er tevens voor gezorgd, dat na de pilot-periode de kennis niet wegvloeit, maar in de school blijft.

Alle aspecten die een rol kunnen spelen bij het verbeteren van de resultaten van het taal/leesonderwijs in onze scholen worden in beeld gebracht. Er wordt onderzocht waar verbeteringen mogelijk zijn en welke aanpak tot duurzame verbetering kan leiden.

6. ACTIVITEITEN

Om het hoofddoel te realiseren worden de volgende activiteiten ondernomen:

A. Opleiden van taal/leesspecialisten. Op alle locaties die aan de pilot meedoen, wordt een leerkracht opgeleid tot taal/leesspecialist. Tijdens deze één-jarige opleiding worden direct een aantal taken uitgevoerd.

B. Het uitvoeren van een taal-leesanalyse door de taal/leesspecialist op alle scholen om de beginsituatie van de school nauwkeurig in kaart te brengen. De analyse dient als basis voor het opstellen van een op de schoolsituatie afgestemd taal/leesbeleidsplan. Inhoudelijke elementen zijn o.a.:
-de doorgaande leeslijn ( de indeling van het lezen in de school, doorgaande lijnen, geletterdheid, methode-informatie);
-de inhoud van het leesonderwijs( leesproblemen, beginnend lezen in groep 1 en 2, de elementaire leeshandeling, de overgang naar directe woordherkenning, vlot en vloeiend lezen, taal en lezen, begrijpend lezen, leesstrategiën, hardopdenken (voor)lezen, methode-informatie, leesbeleving en boekpromotie);
-de effectiviteit van het leesonderwijs
-de organisatie van zorgniveaus;
-de inrichting van een rijke taal-leesomgeving in de groepen;
-de toetsing van leesvaardigheid ( DMT, AVI en de methodetoetsen);
-de organisatie ( vroegtijdige onderkenning van leesproblemen, differentiatie, de effectieve leertijd, didactiek, pre-teaching en remediëren);
-het werken met een SMART taalbeleidplan in samenhang met individuele POP’s;

C. Aandacht voor ontluikende geletterdheid: de vroeg schriftelijke taalontwikkeling van kinderen tussen 0-6 jaar. Hoe die vroege ontwikkeling verloopt, blijkt een grote voorspellende waarde te hebben voor het gemak waarmee kinderen leren lezen. Kinderen met een flinke woordenschat krijgen lezen eerder en beter onder de knie. En dan gaat het niet alleen om begrijpend lezen, maar ook om de techniek van het lezen zelf. Bekendheid met een woord ondersteunt de correcte verklanking van letters en het vinden van het juiste klankpatroon.

D. Het vergroten van de ouderbetrokkenheid speelt een centrale rol. Ouders die hun kinderen veel voorlezen verhogen de kans dat die op school zelf probleemloos leren lezen.

E. Aandacht voor thuistaal. Voor leerkrachten is het erg belangrijk inzicht te hebben in de taalsituatie van leerlingen thuis. De thuissituatie bepaalt namelijk voor een groot deel de eventuele achterstanden in de schoolse taalvaardigheid – en daarmee in schoolsucces – van leerlingen. Hoe rijker de thuistaalsituatie van leerlingen, hoe kleiner de kans dat ze achterstand oplopen in de ontwikkeling van hun (schoolse) taalvaardigheid.

F. Het opzetten van een netwerk van taal/leesspecialisten voor het onderwijspersoneel van de scholen, onder andere door toepassing van ict (‘communities’).

G. De bevindingen van de onderwijsinspectie ‘De staat van het onderwijs 2004-2005’ onderdeel lezen worden waar noodzakelijk vertaald naar onze situatie.

H. De scholen formuleren hun eigen eindtermen voor het taalleesonderwijs en de daarbij behorende tussendoelen om een doorgaande lijn vast te stellen. Hierbij hanteren we de ‘inspectienormen’.

I. Het taal/leesonderwijs in de basisschool is vaak versnipperd tussen jaargroepen en methoden. Er worden daarom doorlopende leerlijnen opgesteld die een samenhangend aanbod en het leessucces bevorderen. Een gerichte en schoolbrede aanpak van groep 1 t/m 8 moet leiden tot een verbetering van de leesprestaties van alle leerlingen en het lezend leren in de zaakvakken.

J. Effectiever omgaan met woordenschat. Lezen is een op taal gebaseerde activiteit die sterk afhangt van woordenschat. Woordenschat is naast vlot lezen de belangrijkste voorspeller voor begrijpend lezen.

K. Het daar waar mogelijk is inpassen van de opbrengsten van de Schakelklas.
In Hoogeveen functioneert een schakelklas. De expertise en resultaten hiervan worden vertaald naar de overige basisscholen.

L. De rol van SBO De Kameleon in de pilot is gericht op het uitbreiden van de expertise en het kennis-delen.

M. Adequate scholing van leerkrachten (dit gebeurt door de taal/leesspecialisten) met name gericht op de specifieke leerkrachtvaardigheden die horen bij de specifieke doelgroep binnen het basisonderwijs. Deze scholing wordt zoveel mogelijk verzorgd door ‘eigen’ taal-leesspecialisten.

N. Het vastleggen van de ontwikkelingen en afspraken binnen de scholen in borgingsdocumenten die de basis vormen van het (onderwijskundig) handelen van leerkrachten in de school.

O. Het begeleiden van leerkrachten bij de invoering van nieuwe ontwikkelingen;
-klassenbezoek;
-het voeren van feedbackgesprekken.

P. Het begeleiden van scholen bij een bewuste keuze van methoden voor het taalleesonderwijs.

Q. Het begeleiden van scholen bij het formuleren van schoolgebonden taalbeleidsplannen.

7. DOELGROEP

De doelgroepen zijn:

- De schoolteams van de deelnemende basisscholen in de gemeente Hoogeveen.

- De ouders van de leerlingen van de scholen.

- De participanten uit de VVE-structuur in Hoogeveen

8. TIJDPAD

Algemeen:
Per schooljaar wordt er steeds gewerkt aan onderdelen van woordenschatontwikkeling, aanvankelijk, technisch en begrijpend lezen.
Deze worden in de schoolpannen nader uitgewerkt en dit gebeurt steeds op basis van de jongeste inzichten en strategieën op leesgebied.

Schooljaar 2006-2007

- Selectie taal/leesspecialisten per deelnemende school.

Schooljaar 2007-2008

- Opleiden taal/leesspecialisten

- Tijdens opleiding hebben de taal/leesspecialisten de volgende taken:
maken van taalanalyse op eigen school
opzetten van netwerk taal/leesspecialisten met een “community” op internet en het organiseren van bijeenkomsten en kennisdeling als kerntaak
maken van taal/leesbeleidsplan van de eigen school op basis van analyse. Dit plan focust op woordenschatontwikkeling, aanvankelijk, technisch en begrijpend lezen
het informeren en enthousiasmeren van het team

- Schoolontwikkeling richten op onderdelen van uitbreiding woordenschat en op afstemming met de peuterspeelzaal

- Parallel aan de schoolontwikkeling afspraken met externe partners (w.o. bibliotheek)

Schooljaar 2008-2009

- Vervolg van activiteiten uit schooljaar 2007-2008

- Schoolontwikkeling richten op aanvankelijk lezen

- Schoolontwikkeling richten (voortgezet) technisch lezen

- Parallel aan de schoolontwikkeling gericht aandacht besteden aan betrokkenheid van ouders

Schooljaar 2009-2010

- Schoolontwikkeling focussen op transformatie van begrijpend lezen naar wereldoriëntatie

Er wordt naar gestreefd naar een samenhangend ontwikkelingsprogramma. Er zal (zo nodig) worden samengewerkt met begeleidingsdiensten.

Door het samenhangende beleid wordt bereikt dat:

- alle scholen gelijkertijd aandacht hebben voor een specifiek zeer belangrijk onderdeel van het onderwijs in de basisvaardigheden, dat naar verwachting ook een positief effect zal hebben op de andere basisvakken. Leerkrachten binnen de individuele school van elkaar kunnen leren;

- taal/leesspecialisten kunnen worden ingezet hun deskundigheden over te dragen aan collega- scholen;

- er een netwerk ontstaat van taal/leesspecialisten. Dit netwerk is en blijft actief bezig (ook na de projectperiode);

- het geheel overdraagbaar is naar andere scholen.

9. OVERDRAAGBAARHEID

In Drenthe hebben bevoegde gezagen van scholen te maken met deze zelfde problematiek. De betrokken besturen in de gemeente Hoogeveen zijn daarom bereid de aanpak en de resultaten van het taal/leesplan over te dragen aan andere schoolbesturen.

10. BEGROTING

Ø Opleiden taal/leesspecialisten € 25.000,00

Ø Faciliteren taal/leesspecialisten (per week 1 middag) € 50.000,00

Ø Monitoren- ontwikkelingen op schoolsniveau/netwerkniveau € 10.000,00

Ø Materiaal € 15.000,00

11. EVALUATIE

Voor de zomervakantie van ieder schooljaar zal een evaluatie plaatsvinden met de volgende aandachtspunten:

· analyse van de leerlingopbrengsten m.b.t. de geëigende toetsen binnen het CITO- leerlingvolgsysteem:
-DMT (aangevuld met AVI)
-Begrijpend lezen
-SVS
-Taal voor kleuters
-TAK
-toets woordenschat
Deze analyse heeft betrekking op een vergelijking met de resultaten van voorgaande jaren

· analyse van het resultaat van de ontwikkeling rond het beredeneerd aanbod in de onderbouw

· analyse van het resultaat van de ontwikkeling van het voortgezet technisch leesonderwijs

· analyse van het resultaat van de ontwikkeling van het aanvankelijk leesonderwijs;

· analyse van het resultaat van de ontwikkeling van het begrijpend lezen;

· analyse van het resultaat van de ontwikkeling rond de transfer naar wereldoriëntatie;

· analyse van het resultaat van de ontwikkeling van de ouderbetrokkenheid

· analyse van het resultaat van de ontwikkeling van een doorgaande lijn en de samenwerking met de peuterspeelzalen

· analyse van de resultaten van het leerkrachtnetwerk

· op basis van de resultaten kan het projectplan worden bijgesteld zodat maatwerk naar de individuele school kan worden vormgegeven.

12. Overzicht van deelnemende scholen/locaties

neutrale basisschool Het Blokland
Zwarte Dijkje 31 7914 ZG Noordscheschut

obs Het Spectrum

locatie zuid Boekenberghstraat 12 7906 GA Hoogeveen

locatie centrum Stoekeplein 1 7902 HM Hoogeveen

locatie De Goudvink De Vink 6 7905 HN Hoogeveen

obs Het Hoeltien

locatie Oostenbrink Kerkenkavel 40 7913 AT Hollandscheveld

locatie Vogelnest Ds.Van Elvenstraat 2 7916 RE Elim

locatie J.C.Rahder Schoolweg 13 7936 PE Tiendeveen

obs Apollo Satellietenlaan 25 7904 LN Hoogeveen

obs De Driesprong Julianalaan 19 7918 AH Nieuwlande

sbo De Kameleon Reviusweg 1 7901 JN Hoogeveen

Getekend,

Hoogeveen, 10 april 2007.